Baruch Spinoza

Uit Toen Leidschendam-Voorburg
Ga naar:navigatie, zoeken
Baruch Spinoza, ca 1665

Baruch Spinoza (Baruch d´Espinoza, Benedictus de Spinoza, 1632-1677) was een beroemde Nederlandse filosoof. Hij was geboren als het derde kind uit het tweede huwelijk van Michael de Spinoza, een sefardische jood geboren in Portugal, die met het gezin van zijn vader naar Amsterdam gevlucht, en Hannah Deborah Senior. Moeder Hannah stierf in 1638. Baruch Spinoza was toen 5 jaar oud.

Spinoza en Voorburg

Omdat hij in Amsterdam in conflict kwam met de joodse gemeente, verhuisde Baruch in 1660 naar Rijnsburg, en vervolgens in 1663 naar Voorburg.

Links van het huis Swaensteyn aan de Herenstraat stond vroeger aan de Kercklaan, de huidige Kerkstraat, het huis De Poort. Hij huurde daar een kamer van de meester-schilder Daniël Harmenszoon Tydeman. In 1663 is het eerste deel van zijn levenswerk "Ethica ordine geometrico demonstrata" als manuscript af. In Voorburg werkt hij verder aan "de Ethica", het werk waarin hij zijn filosofie heeft samengevat.

Hoewel ethiek het hoofdonderwerp van de Ethica is, begint het werk met een uitgebreide uiteenzetting van Spinoza's metafysica. Zoals anderen in zijn tijd meende Spinoza dat de wiskunde een voorbeeld voor de filosofie is. Spinoza hield het werk in manuscript in zijn schrijftafel. Zijn vrienden gaven het uit in zijn sterfjaar 1677.

Ook schrijft hij in Voorburg het Godgeleerd Staatkundig Vertoog, ofwel de Tractatus Theologico-Politicus. Het Tractatus Theologico-Politicus verscheen anoniem in 1670, nog tijdens Spinoza's leven. Het geeft een van de eerste logische analyses van de Bijbel en geeft argumenten voor godsdienstvrijheid en tolerantie. Spinoza sluit dit boek af met een prijzende beschouwing over de vrijheid die Amsterdam haar burgers biedt. Het is het oudste pleidooi voor de vrijheid van spreken en schrijven dat we kennen.

Spinoza heeft waarschijnlijk al jong het ambacht van lenzen slijpen geleerd. In de joodse traditie moest een geleerde ook een handwerk beheersen. Hij verdient dan ook de kost met het slijpen van lenzen, waarbij hij een goede opdrachtgever vond in de eveneens in Voorburg verblijvende natuurkundige Christiaan Huygens, die de kwaliteit van Spinoza's lenzen roemde.

In 1669 gaat hij naar Den Haag, waar hij 44 jaar oud, in 1677 overlijdt. Hij wordt begraven op het kerkhof van de Nieuwe Kerk in Den Haag.

standbeeld Spinoza van Rudolf Roth 2010

Allerlei

  • De samenwerking tussen Baruch Spinoza en Christiaan Huygens is vereeuwigd in reliefportretten op de gevel van de Huygensapotheek aan de Herenstraat 56 te Voorburg. Deze zijn in 1978 vervaardigd door Marian Gobius.
  • In Voorburg een straat naar hem vernoemd, de Spinozalaan. Aan het begin van de Spinozalaan ligt een appartementencomplex, genaamd de Spinozaflat. Tegenover de Spinozaflat in het park 't Loo vindt men het in 1988 vervaardigde standbeeld van de zwitserse beeldhouwer Rudolf Roth. Dit beeld is aan de gemeente Voorburg geschonken door de vereniging Het Spinozahuis in Amsterdam. Het beeld was afkomstig van de zwitserse eigenaar.
  • Spinoza stond afgebeeld op het laatste bankbiljet van 1000 gulden.
  • Een Nederlandse postzegel is in 1977 uitgegeven met het portret van Spinoza ter herdenking van zijn 300ste sterfdag.
Spinoza Bankbiljet.gif
Spinoza Postzegel 1977.jpg

Bronnen

  • Lepoutre e.a. (2000)Vluchtige begroetingen. Voorburg: Stichting Openbare Bibliotheek Voorburg
  • Saskia Gras en Joop van der Stelt (2004) Uit... de kunst. Voorburg: Gemeente Leidschendam-Voorburg


Lees ook het verhaal, dat Bernard Dijkman, medewerker van het gemeentearchief Voorburg over Baruch d'Espinoza schreef.