Misschien kunt u zich ook nog dat jaartal uit de geschiedenisles voor de geest halen: 1566, de Beeldenstorm? Dat dit een reactie en gevolg was van het opkomend protestantisme werd er dan ook nog bij verteld, maar wat er verder voor aanleidingen waren om een golf van vernielingen in de Lage Landen te ontketenen, ging doorgaans te ver. Dat er ook en vooral aan katholieke zijde van alles mis was werd met de mantel der liefde bedekt. We weten dat na de reformatie van 1517 vele voormalige katholieken, vooral in de noordelijke Nederlanden, zijn overgaan naar het Calvinisme. Zonder nu direct een bevriend volksdeel voor het hoofd te stoten kunnen we ‘met de wetenschap van nu’ stellen dat veel van de calvinisten behoren tot een groep van fundamentalisten. Zij nemen de Bijbel volkomen letterlijk en kijken daarom met afschuw naar de heiligenverering. Je mag je immers geen gesneden beelden maken, staat er ergens in die nu in de volkstaal leesbare Bijbel. Het zijn echter niet alleen de beelden en alles wat annex is, zoals reliekenverering en aflaten, maar ook de puissante rijkdom van de kerken. Het is niet voor niets dat de volgelingen van Calvijn en Luther zich manifesteren onder de verzamelnaam: protestanten. En er is heel wat om tegen te protesteren. De kerk, de katholieke wel te verstaan, heeft op vele punten boter op het hoofd. De Lage Landen worden bestuurd door een fundamentalistisch katholieke koning die in feite de Lage Landen heeft bezet: koning Filips II van Spanje of een van zijn landvoogden of landvoogdessen. Aan de andere kant zie je de vrijheidsstrijder Willem van Oranje, die veel meer voor vrijheid van godsdienst is en zich tegen de overheersing van Spanje keert. Als er dan ook, net als in onze dagen, sprake is van een economische crisis, dan is het duidelijk dat er twee machtsblokken tegenover elkaar komen te staan en dat het op den duur helemaal niet meer echt over geloofszaken gaat. Neen, het zijn allerhande overwegingen die tot ontevredenheid leiden en dan is er maar een kleinigheid nodig om de vlam in de pan te doen slaan.
De vrome Filips II komt na lang vasten en bidden in zijn San Lorenzo El Escorial, zijn paleis en tevens klooster, tot de conclusie dat het protestantisme te vuur en te zwaard bestreden moet worden en stuurt de IJzeren Hertog Alva naar de Nederlanden. Die zal die kaaskoppen daar wel eens mores leren. De katholieke mores wel te verstaan. De aanhangers van de protestante mores zullen onder het zwaard van de beul of de brandstapel eindigen… Dit alles tekent zo’n beetje de sfeer van de Nederlanden, als uiteindelijk ergens in het plaatsje Steenvoorde, ten zuiden van de Frans-Belgische grens, een opgewonden menigte, na een protestantse preek in de open lucht –een zogenoemde hagenpreek- de altaren, beelden, doopvonten, koorgestoelten, preekstoelen, orgels, kelken, monstransen, paramenten, liturgische boeken en schilderijen van het dichtbij gelegen klooster van St. Laurentius, grondig gaan vernielen. Zo slaat de vlam over naar het noorden. Stoffelijke getuigen daarvan zijn nog steeds te zien in onder meer de Dom van Utrecht en de Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk van Dordrecht. Maar of dat toen allemaal ook in het kleine en onbetekenende Voorburg is doorgedrongen…? In die andere Martinus, toen nog de enige kerk in Voorburg aan die heilige toegewijd?
Het gebeurt weer in dat bijzondere jaar 1566, zij het in minivorm. Het gist al geruime tijd. Pastoors twijfelen er aan of de enige ware leer alleen in de aloude Roomse Kerk wordt gevonden. In de dorpskerk staat de H. Nicolaas nog steeds boven zijn altaar. Ook die legendarische St. Joris met de Draak ontbreekt er niet. De pastoor, Jan Vreem is zijn naam, heeft kennelijk behoefte om eens een paar vrienden bij zich aan tafel te nodigen. Op zich niets mis mee. Dat hebben wij in onze dagen ook vaak genoeg meegemaakt. Toch eindigt die gastvrije maaltijd anders dan de goede pastoor zich heeft voorgesteld. Een van zijn gasten, van adel nog wel, ene Jhr. Ghilein Zegers van Wassenhoven en zijn kornuiten, menen zich allerlei “schandelijcke en lasterlijcke reedenen tegens het oude Roomsche Catholycke geloof ende godsdienst” te mogen veroorloven. Maar daar blijft het niet bij. De pastoor is zo goed en zo kwaad niet of hij moet Ghilein de sleutels van de kerk overhandigen. Waarschijnlijk onder invloed van overvloedig geschonken tafelwijn verschaffen de vrienden zich toegang tot de kerk en… vernielen er het beeld van St. Joris. Dezelfde St. Joris waarvan altijd wordt verteld dat hij ter bescherming van de kuisheid van een jongedame een draak naar de andere wereld hielp.
Dit incident heeft verregaande gevolgen. Natuurlijk kan het niet uitblijven of het komt de beruchte Alva ter ore. Zij komen er nog genadig vanaf. In 1568 worden zij uit Holland verbannen en al hun goederen worden geconfisqueerd ofwel verbeurd verklaard. De stukken van het omvangrijke –in het Latijn geschreven- proces-verbaal zijn door een vrijwilliger van het Oud-archief, de heer Cees Geervliet (), jaren geleden in Brussel uit de Archieven van het Koninkrijk België gekopieerd en bevinden zich in het archief van onze gemeente in afwachting van een latinist, tevens paleontoloog, die bereid is het ellenlange stuk te vertalen… Tot zo ver dan weer een stukje historie die zich afspeelde binnen de parochie van de H. Martinus te Voorburg, al is het zo ongeveer 444 jaar geleden.
Bernard Dijkman